W najbliższych miesiącach, co wtorek, będziemy publikować najważniejsze momenty z naszej 120-letniej historii. Cykl #Retro120 zaczynamy od korzeni, czyli KS Milowice, który prawdopodobnie był protoplastą naszego klubu. Wśród historyków i naukowców nie ma jednak zgodności, czy to właśnie w 1906 roku w Milowicach byliśmy świadkami narodzin obecnego Zagłębia Sosnowiec…

Na zdjęciu: Pionierzy sosnowieckiego futbolu w niepełnym składzie na najstarszej fotografii ok. 1906 – fotokopia z tygodnika ,,Sportowiec” z 1975 roku.

Data powstania sztandarowego klubu sportowego Zagłębia Dąbrowskiego, czyli rok1906, była (i jest) kwestionowana przez niektórych historyków piłki nożnej. Głównym zastrzeżeniem jest bowiem brak ciągłości historycznej klubów i towarzystw sportowych działających w Sosnowcu do wybuchu II wojny światowej z powstałym w lutym 1945 Robotniczym Klubem Sportowym. Ze wspomnianym RKS Sosnowiec problemów już nie było. Po kilku przekształceniach i zmianach nazwy klubu, na sportowej mapie Polski pojawiło się GKS Zagłębie.

W almanachu „Polska piłka nożna” (wyd. 1986) autorstwa Józefa Hałysa w rozdziale dotyczącym historii Zagłębia Sosnowiec czytamy – „Protoplastą dzisiejszego Zagłębia jest klub sportowy przy hucie Milowice, którego początki sięgają właśnie 1906 r. Założycielami tej sportowej organizacji skupiającej początkowo 20 młodych chłopców, pracujących w hucie Milowice byli m.in. Edward Michałowski, Józef Komander i Aleksander Rene.

Kopano w piłkę na podmiejskich łąkach i pastwiskach, nie istniał wówczas jeszcze żaden zarząd klubu, nie posiadano statutu ani własnego lokalu klubowego. Pierwszymi przeciwnikami chłopców z huty Milowice było Sosnowieckie Towarzystwo Cyklistów i drużyna z CG Schoena, wyjeżdżano też na zawody do Dąbrowy Górniczej.

W 1908 roku za prowadzenie nielegalnej polskiej organizacji sportowej został aresztowany Aleksander Rene (w tym czasie Sosnowiec był pod zaborem rosyjskim – przyp. aut.) Przewieziony do więzienia w Łodzi, wysłał stamtąd list do gubernatora w Piotrkowie z propozycją utworzenia w Sosnowcu filii TS Union Petersburg (wtedy prężny klub rosyjski – przyp. aut.). Odpowiedź była negatywna, co jednak nie zraziło sosnowieckiego działacza. Napisał on wprost do Petersburga do Zarządu Unionu, gdzie propozycja Renego została załatwiona pomyślnie. Zarząd TS Union wyraził zgodę na utworzenie swej filii w Sosnowcu.

Ułatwiło to Renemu po opuszczeniu więzienia pracę przy tworzeniu nowopowstałego klubu. W pierwszym rzędzie znaleźli się w nim piłkarze, grający uprzednio w Milowicach: Komander, Michałowski, Krawczyk, Klimaszewski, Wojcik, Szyjkowski, Heizelman, Czerner, Gwoździk czy Nogły. Wynajęto teren przy zbiegu ulic Swobodnej i Starososnowieckiej (obecnie Piłsudskiego – przyp. aut.), gdzie w ostatnich latach przed wybuchem I wojny światowej rozgrywano mecze z drużynami Będzina, Częstochowy, Olkusza czy Bytomia. Podczas I wojny światowej na kilka lat zamarło życie sportowe w Sosnowcu.

Nieco inaczej i dogłębniej na ten temat spojrzał Mirosław Ponczek, wieloletni dokumentalista dziejów zagłębiowskiego sportu i autor kilkudziesięciu (!) prac w tej dziedzinie. W swojej książce „Dzieje piłki nożnej mężczyzn w Sosnowcu” (wyd. 2006, współautor Adam Fryc) pisze: – „ Według najbardziej rozpowszechnionej wersji pionierami piłkarstwa w całym Zagłębiu Dąbrowskim mieli być polscy pracownicy walcowni w podsosnowieckich Milowicach. W 1906 roku powołali oni jakoby do życia w swej miejscowości towarzystwo sportowe. Z grona członków – założycieli tej organizacji wymienia się najczęściej w rożnego rodzaju opracowaniach osoby Edwarda Michałowskiego (Michałkowskiego), F. Mury i J. Nogłego (Nagłego) lub też Aleksandra Renego i Józefa Komandera.

Milowiccy sportowcy w tajemnicy przed czynnikami oficjalnymi oddawać się mieli grze w piłkę, nim akcja carskiej policji zdezorganizowała działalność ich nielegalnej organizacji. Zwolennicy tej tezy twierdzą też, że w 1908 roku doszło do zarejestrowania klubu jako filii petersburskiego Unionu. Jest to jednak słaby punkt całej teorii. Z dokumentów archiwalnych wynika niezbicie, że fakt taki miał miejsce dopiero kilka lat później. ( ) Część znawców problematyki skłania się z kolei ku tezie, że pierwszym klubem piłki nożnej w ówczesnych granicach administracyjnych miasta Sosnowca był Sielec. Stowarzyszenie to powstało w 1910 lub 1911 roku z inicjatywy Olbrychta, Wewiórki i Gleiznera. ( ) Warunkiem koniecznym do przeprowadzenia formalnej rejestracji klubu było jednak postawienie na jego czele osoby pochodzenia rosyjskiego. Jako pierwsze skorzystało z tej możliwości Sosnowieckie Towarzystwo Cyklistów. Uzyskało ono osobowość prawną w roku 1911, gdy na czele tej organizacji stanął Konstanty Łukjanow. Wkrótce filiami STC stały się wymienione wyżej kluby piłkarskie TS Dąbrowa, Sielec i Milowice, których działalność nabrała w ten sposób charakteru oficjalnego”.

Pierwsze boisko z prawdziwego zdarzenia powstało w Sosnowcu w 1911 roku u zbiegu dzisiejszych ulic Swobodnej i Piłsudskiego. Był to nie tylko plac do gry w piłkę nożną, ale również 2 korty tenisowe, miejsce na grę w krykieta i prowizoryczna szatnia. Całość ogrodzono płotem, więc można było pobierać niewielkie opłaty za wstęp. Właśnie na tym obiekcie gospodarzyło Towarzystwo Sportowe Union.

Drużyna nie brała udziału w regularnych rozgrywkach (bo takowych w Sosnowcu nie było) i skupiała się tylko na grach towarzyskich. Przeciwnikami były m.in. zespoły z Będzina, Dąbrowy Górniczej, Katowic, Szopienic, Częstochowy, Bytomia oraz nieformalne sosnowieckie drużyny np. Szkoły Realnej (dzisiaj liceum im. Staszica), KS Szeniak (przy zakładach przędzalniczych Schoena), KS Sielec (przy kopalni Renard) i KS Katarzyna (przy hucie na Konstantynowie).

Uwaga: Przy opracowaniu artykułu korzystaliśmy z książki Jacka Skuty: „Zagłębie Sosnowiec. Historia Piłki Nożnej„